Guns, Germs and Steel: The fates of human societies

Nếu ai đã từng tự hỏi Tại sao Phương Tây văn minh? Tại sao tộc người này văn minh hơn tộc người kia? Tại sao đám người bản địa thổ dân châu Mỹ, châu Úc lại không phát triển? Tại sao nhiều nền văn minh rực rỡ rồi lại biến mất? v.v, vậy là cũng giống tôi.

Cách lý giải phổ biến nhất trong suy nghĩ của số đông thường quy cho sự khác biệt về sinh học, chủng tộc hay tính di truyền giữa các dân tộc. Hơn nữa, Darwin cũng đã viết về thuyết tiến hóa của các loài. Dựa vào đó mà suy luận “thô thiển” kiểu như cha mẹ thông minh sẽ sinh ra con cái thông minh. Cái này có lý nhưng đâu đó vẫn chưa đi đến được tận cùng của vấn đề. Giờ ai cũng thấy nếu Bill Gate sang đây lập nghiệp, chắc gì thế giới đã được tận hưởng sản phẩm Microsoft; hay như nếu không di cư đến Mỹ sẽ có bao nhiều phần trăm để một người da đen như Obama trở thành chính khách lãnh đạo thế giới như ta thấy…và còn nhiều vấn đề gai góc khác.

Jared Diamond sẽ giúp nhiều người có được cái nhìn sâu sắc, toàn cảnh hơn bởi việc mở rộng ra nhiều cặp tương phản khác trong thế giới hiện đại. Ông đặt câu hỏi: tại sao của cải và quyền lực chỉ được phân phối như hiện nay mà không phải theo cách nào khác? Chẳng hạn tại sao không phải người Châu Mỹ bản địa, người Châu Phi hay người Châu Úc bản địa là những kẻ chinh phục, tàn sát hay tiêu diệt người Châu Âu & người Châu Á?

Bằng cách đặt câu hỏi rồi suy ngược vấn đề rằng thủa sơ khai loài người đều sinh sống bằng săn bắt hái lượm. Đến khoảng năm 1500, sự bành trướng thuộc địa của người Âu bắt đầu, các dân tộc đã khác nhau rất nhiều về công nghệ & tổ chức chính trị. Đám người có tổ chức, sở hữu vũ khí, công cụ, phương tiện bằng kim loại đã chinh phục đám người sở hữu vũ khí công cụ bằng đá. Sao lại có sự chênh lệch như vậy của thế giới hiện đại? Rõ là sự phát triển của loài người diễn ra trên các lục địa đã khác nhau với tốc độ khác nhau từ 11.000 năm tr.CN – năm 1500. Jared Diamond gọi đây là mẫu hình lớn nhất của lịch sử và cũng là chủ đề của Súng Vi trùng & Thép.